Kako je Sava Kovačević postao najveći crnogorski junak
Objavljeno: Srijeda, Jun 13, 2018 - 19:38
Autor:
onogost.me

Sava Kovačević je svojom herojskom smrću na Sutjesci ušao u legendu i postao jedan od najomiljenijih likova Narodnooslobodilačke borbe. Od njegove pogibije prošlo je tačno 75 godina, a tog kobnog 13. jula 1943. godine čitava Savina porodica se borila u partizanima.

Foto : cdm.me

U borbama na Sutjesci zajedno sa Savom su poginuli njegov otac Blagoje, brat Janko i četrnaestogodišnji sinovac Dragan, koji je bio Savin kurir.

Savin rođeni brat Nikola je bio poznati revolucionar, a Nikolin sin Mitar takođe je proglašen za narodnog heroja.

Sava se rodio 1905. godine u selu Nudo kod Grahova, u Nikšiću, u zemljoradničkoj porodici koju su svi znali pod nadimkom Mizare.

Djetinjstvo, mladost i veći dio života proveo je u rodnom kraju. Osnovnu školu završio je u susjednom selu Zaslapu. Siromaštvo ga je spriječilo da nastavi školovanje, pa je počeo da se bavi poljoprivredom.

Prije rata radio je u preduzeću “Ombla” koje se bavilo sječom šuma, potom u rudniku “Trepča”, da bi na kraju završio u Beogradu u štampariji “Vremena” pa potom i na gradnji Savskog mosta.

Radio je na stvaranju legalne Radničko-seljačke stranke i bio jedan od njenih istaknutih predstavnika u Crnoj Gori. Zbog revolucionarnog rada hapšen je više puta i izvođen pred sud.

Nakon sloma države bio je jedan od ključnih organizatora Trinaestojulskog ustanka u Crnoj Gori.

Već u jesen 1941. godine postao je komandant Nikšićkog partizanskog odreda koji je munjevitom brzinom narastao na deset bataljona i koji se istakao ogromnim uspjesima u borbama sa italijanskim okupatorom, kojem je nanosio velike gubitke.

Tada je počeo da nastaje mit o Savi Kovačeviću, a pobjede nad četnicima Baje Stanišića u Župi Nikšićkoj aprila 1942. godine samo su još više tome doprinijele.

Prvi komandant Pete proleterske crnogorske udarne brigade, koja je dala ključni doprinos pobjedi NOVJ tokom Četvrte neprijateljske ofanzive-Bitke na Neretvi, postao je 12. juna te godine.

Brigada je najprije bila glavna zaštitnica u borbama na tromeđi Crne Gore, Bosne i Hercegovine, a potom je sa šireg prostora Zelengore štitila pohod grupe proleterskih brigada u zapadnu Bosnu i osiguravala zbjeg naroda i bolnicu.

U desetodnevnim borbama pod Savinom komandom, divizija se borila s neprijateljem koji je bio gotovo dvadeset puta brojniji, i učinila sve da spase ranjenike i izvrši druge zadatke. Činjeni su pokušaji da se nađe pogodna mogućnost za proboj.

U teškim borbama 11. i 12. juna na desnoj obali Sutjeske odbijeni su snažni udari neprijatelja, spašena je bolnica i napravljen pokušaj da se na lijevoj obali Sutjeske obrazuje mostobran.

Glavne snage 3. udarne divizije tog 13. juna pošle su u opšti napad na lijevoj obali Sutjeske. Divizija je uspjela da potisne neprijatelja, ali ne i da slomi njegov otpor na Košuru, padinama Ozrena, Lastve i Kazana. U najkritičnijem trenutku, Sava je odlučio da novim jurišem izvrši proboj.

S pratećom četom i grupom kurira izbio je u prvi streljački stroj, zapovijedio juriš, i pucajući iz puškomitraljeza, pošao napred. Sava Kovačević je pao je u jurišu, pokošen neprijateljevim rafalima.

Prema nekim mišljenjima, Sava je poginuo u proboju jer se ponašao kao borac, a ne kao komandant divizije. On kao komandant divizije nije smio biti u streljačkom stroju, već u pozadini. Stao je u prvi red i viknuo “Juriš!“, digao se naglo i prvi krenuo.

Sava Kovačević je proglašen narodnim herojem manje od mjesec dana nakon smrti, 6. jula 1943. godine, a odlikovan je i sovjetskim Ordenom Kutuzova.

Na mjestu na kome je junački pao na Krekovima iznad Doline heroja postavljeno je spomen-obilježje.

O herojstvu Save Kovačevića ispjevane su brojne pjesme koje su se prenosile i pjevale u svim partizanskim jedinicama širom Jugoslavije, tamo gdje se vodila partizanska borba i čuvala uspomena na njegovu herojsku smrt.

Većina njih se i danas prenosi s generacije na generaciju kao kolektivna svojina cijelog naroda. Jedna od najsnažnijih i najpoznatijih je “Što to huči Sutjeska?”

I epitaf, u stihovima narodne pjesme o slavnom komandantu, uklesan u mermeru, govori o velikoj i krvavoj bici Treće udarne divizije u njenom pokušaju proboja iz obruča:

“Od krajine do mora
zna ga zemlja sva
svud se slavom pročuo
komandant Sava.
Što to huči Sutjeska
krv pliva po njoj
divizija Savina
bije teški boj…”

 

Izvor: CdM

Ukupno ocjena: 6

Facebook komentari

Ostale vijesti iz kategorije

Nedjelja, Jun 17, 2018 - 19:18
Predstavljen vodič za jednoroditeljske porodice

Udruženje Roditelji izdalo je vodič koji treba da pomogne članovima jednoroditeljskih porodica da jednom mjestu dobiju ključne informacije u vezi sa formalnim, pravnim i administrativnim procedurama koji prate proces razvoda, svim izazovima samohranog roditeljstva i usklađivanjem odnosa među bivšim partnerima, prije svega u cilju zaštite djece.

Nedjelja, Jun 17, 2018 - 16:33
Zaboravljenim stazama: Komarnica

Tekla je rijeka kroz planine i polja, nosila kamen ispred sebe, vardala i komarala, pa je nazvaše Komarnica. Dok je tako komarala i komadala, širila je svojim tokom poljanu između brda i greda, a onda je rascijepila zemlju pod sobom i u nju se glavački zaletjela. Poljana, raspolućena rijekom, koja se povukla u svoj tok zatravi, brdo se okiti drvetom... Samo sure grede junački izložiše gole grudi udarima vjetrova i snjegova. Polako cijeli taj kraj počeše zvati po rijeci...

Nedjelja, Jun 17, 2018 - 14:37
Nikšićanin 30 puta darovao krv: Ne treba da čekaš da te neko zove

Kada daješ krv treba da znaš da si nekome spasao život, ne treba da čekaš da te neko zove, kaže tridesetpetogodišnji Milan Hajrušaj iz Nikšića koji je do sada 30 puta dao krv.

Nedjelja, Jun 17, 2018 - 09:18
AMSCG: Povoljni uslovi za vožnju

U Crnoj Gori jutros se saobraća po suvim putevima, a iz Auto moto saveza apeluju na vozače da voze oprezno i poštuju saobraćajna pravila.

Nedjelja, Jun 17, 2018 - 08:55
Vodna škola na Grahovu od 18. do 24.

Savez izviđača Crne Gore od 18. do 24. juna 2018. godine organizuje izviđačku vodnu školu na Grahovu.